Erfgoed – Architectuur

Erfgoed – Architectuur. De dorpjes van de Maestrazgo en Matarranya vormen een van hun voornaamste kenmerken, een teken van een voorbijgegane bloei en luister.

Zoals wij ze heden kennen, is hun oorsprong terug te voeren op de periode van de Reconquista, de herovering door de christenen en het daaropvolgende proces van herbevolking. In de 12de en 13de eeuw verstevigt het toenmalige koninkrijk van Aragon haar grenzen tegen het moslimgevaar van het belendende koninkrijk van Valencia. Deze strategie van opmars en snelle bezetting was in de handen gelegd van de Militaire Ridderordes ?vooral de Tempelorde-.

Uiteindelijk bepaalde het bergachtig karakter van het gebied, en de moeilijke bereikbaarheid, het bouwplan van de dorpjes, dat vrijwel geheel intact is gebleven tot onze dagen:

  • Schitterende lokaties bovenop tegen de rotsen gebouwde steunmuren of rotsplatformen.
  • Aanwezigheid van een volledige of gedeeltelijke stadswal.
  • Smalle straatjes daarbinnen.
  • Centraal gelegen kerken, -in het midden van de dorpjes- waarvan sommige reusachtig, die een referentie in het omringende landschap zijn geworden.
  • Opmerkelijke gebouwen van latere datum en bouwstijlen gotisch, renaissance, barok-.

Architectuur van Droge Steen

Een typisch element van het landschap, en niet alleen in geologisch opzicht, is de steen en de wijze waarop deze gedurende eeuwen is gebruikt heeft de naam gegeven aan een bouwstijl bekend als Piedra Seca (Droge Steen). het gaat om een systeem gekenmerkt door het gebruik van steen zonder enige metselspecie.

De meest gebruikelijke structuren die we tegenkomen zijn de muren die percelen scheiden en waarmee terrassen zijn gebouwd. De kleine stenen huisjes of schuilhutten zijn andere buitengewone en authentieke elementen. Gebouwd door herders en boeren zijn zij het product van handigheid en bouwkundig inzicht, noodzaak en de zelfvoorziening

Orde der Tempeliers

De herovering door de christenen van de gebieden en de noodzakelijke herbevolking en onderhoud werd in handen gegeven vande Militaire Ridderordes. In 1196 krijgt de Orde der Tempeliers het bewind over deze streek en voert een aantal Concessies uit, territoriale verdeling verenigd onder de ijzeren discipline van de organisatie, waarvan de Maestre aan het hoofd stond. Van dit woord stamt de naam Maestrazgo af.

Collectieve krijgshandelingen, vrijstellingen, belastingen, immuniteit voor schurken en moordenaars.. De grens met de Islam wordt een toevluchtsoord voor personen die voor hun verleden op de vlucht waren: moordenaars, dieven, mensen met schulden, personen zonder verwantschap. Er onstaat een ”voor de oorlog georganiseerde samenleving” die de basis legt voor de structurering van het gebied en de economische benutting ervan.

De Tempelorde wordt ontbonden in 1308 en na gewelddadige opstanden in de zone gaan haar bezittingen over tot de Ordes van San Juan van Jerusalem of de Orde van het Hospitaal.

De Islam in Spanje

De Mark is de territoriale en administratieve verdeling die de moslims invoerden om het gebied beter te kunnen controleren. In Al Andalus (De Islam in Spanje) waren er drie marken: De Bovenmark, met hoofdstad Zaragoza en die het grootste deel van het huidige Aragon bestreek, samen met gebieden die nu behoren tot Navarra, La Rioja of Catalonië; de Middenmark met hoofdstad Toledo, waartoe het zuidelijkste deel van Aragon behoorde (Teruel en Albarracín), en de Benedenmark in het zuidwesten van het schiereiland.

Rond 714 stichtte de arabier Tarik de eerste stedelijke nederzetting, een kleine moslim nederzetting gelegen op het hoogste gedeelte van de heuvel en Tirwal genaamd, wat uitkijktoren of militair bastion betekent. Daarna behoorde het tot het Moorse rijk van Albarracín. De aanwezigheid van de Islam in Aragon dateert van 714 en duurt tot 1171, jaar waarin de gebieden van Teruel worden heroverd. Volgens een legende kwamen de troepen van de koning bij de plaats waar nu de stad Teruel zich bevindt, na een wilde stier te hebben achtervolgd waarboven een ster zich met dezelfde snelheid meebewoog. De oorsprong van de naam van de stad is niet duidelijk. Er zijn personen die zeggen dat Teruel van de naam Tirwal komt, maar anderen beweren dat het de verbinding is van de aragonese woorden Tor (stier) en Uel (ster).

Teruel en Albarracín waren een onafhankelijke rijk van het Kalifaat van Cordoba dat behoorde tot de familie Beni Razin, waarvan zijn huidige naam is te danken. Onder Ibn Ammar bereikte dit gebied een grote pracht en weelde, en vormde een centrum van cultuur en verfijning.

Burgeroorlog en Verzet

Burgeroorlog en Verzet. Uit het Frans maquis=dicht struikgewas. Het was de uitdrukking die de Corsicanen gebruikten als zij, op de vlucht voor de justitie, zich verborgen in de bergen. In Spanje staat maquis voor de republikeinse guerrilla beweging die de gewapende strijd tegen het franquisme voortzette toen de burgeroorlog eenmaal beëindigd was. De beweging had een belangrijke aanwezigheid in de streken van Maestrazgo, Abarracin en Matarranya, waar de A.G.L.A. werd gesticht (Guerrilla beweging van Levante en Aragon).

De oorsprong van de maquis in Spanje waren kleine groepen strijders van het republikeinse volksleger, miliciens, deserteurs en anderen die het land niet konden of wilden verlaten na de val van de legitieme regering van de Republiek. In het begin waren ze strijders op de vlucht voor de onderdrukking van het Franco regime, die zich organiseerden in kleine guerrilla legertjes die clandestiene steun kregen in sommige plaatsen en over de grens vanuit Frankrijk.

De maquis bewogen zich vooral in berggebieden van het gehele schiereiland, want in de bergen was het moeilijker ze te lokaliseren en ze in een hinderlaag te lokken. Ze kenden de zones waar ze opereerden perfect, van waaruit ze zich af en toe in dorpjes en gehuchtjes waagden om contact te leggen met geallieerde agenten, zich te bevoorraden of aanslagen uit te voeren tegen militaire of civiele doelen, voornamelijk het ontvoeren of doden van militairen, de Spaanse politie en vooral verraders.

De propaganda van de regering van Franco, die ze brandmerkte als bandieten; de ontruiming door de militaire politie van uitgestrekte zones in de bergen waar zij steun ontvingen, waarbij men zo ver ging hele dorpen met geweld te evacueren (sommige nog steeds onbewoond); de oprichting van tegenbewegingen van guerrillagroepen door de politie en het leger, die hinderlagen legden en zich infiltreerden in de guerrilla groepen en de hoge beloningen voor het aangeven van een guerrilla strijder, medewerker of sympathisant, slaagden er in de loop der tijd in, een eind te maken aan deze antifranquistische beweging.

Veel guerrillastrijders en medewerkers werden op onrechtmatige wijze berecht en gefusileerd of jarenlang opgesloten in mensonterende omstandigheden. Er werden ook veel guerrillastrijders vermoord door de militaire politie daar waar ze werden aangehouden, door ze te laten vluchten en dood te schieten op hun vlucht.
Desondanks waren de maquis van de AGLA groepering actief van 1949 tot 1954.

Ham, olijfolie en kaas

Ham, olijfolie en kaas. Een belangrijk element van de cultuur en het eigen karakter van het Maestrex gebied is de gastronomie. Van buitengewone kwaliteit zijn de vleesproducten, begunstigd zowel door de kwaliteit van het vlees op zich, als de klimatologische condities: pekelvlees van de stier, geitenbout, vleesconseven in olijfolie en marinades (worst, varkensribben, varkenskotelet, konijn en patrijs).

Een verdiende faam vanwege hun speciale aroma genieten de hammen, die op natuurlijke wijze gedroogd worden, en de kazen uit Tronchón, die al in Don Quichot worden geprezen, vervaardigd uit geiten en schapenkaas.

Een aparte vermelding verdient het smakelijke lamsvlees ?ternasco- van niet ouder dan twee maanden met een bijzondere smaak door de weides waar ze worden gefokt die vol staan met aromatische kruiden (thijm, rozemarijn, …)

De olijfolie staat zowel bij het ontbijt als bij het avondeten op tafel, met zijn diepe en speciale smaak als bijdrage.

Banket en walnotenlikeur

Het banket uit de streek heeft zijn wortels in oude tradities, waarvan vele een overlevering zijn van de Islam in Spanje, wat de oorsprong is van de diverse soorten noga, amandelcake, koekjes, kwark, gebakjes, caaramelpudding, met engelenhaar gevulde gebakjes. Banket en walnotenlikeur

Er bestaat een oude wijnbouwtraditie in de gemeentes van de Matarranya in de provincie Teruel (Fuentespalda, Cretas en Valderrobres) en in het gebied dichtbij Sant Mateu, in de provincie Castellón. Het zijn stevige fruitige wijnen, voornamelijk rood (gebaseerd op de druivenvariëteit ”Garnatxa”), die een alcoholgraad tot 14º kunnen hebben en de basis vormen voor de excellente notenlikeur of notenwijn.

Voor de bereiding van deze likeur mengt men de wijn met brandewijn en walnoten die worden geplukt in de magische nacht van Sint Jan ?de zonNIEUWending in de zomer- Het overschenken in flessen dient nauwgezet plaats te vinden gedurende het laatste kwartier van de maan.

Bedevaart, stieren en feesten

Bedevaart, stieren en feesten. Het grote aantal kapelletjes die over het gebied zijn verspreid, zijn de bestemming van veel lentefeesten. Verbonden aan pelgrimstochten en wonderdadige doortochten, hadden deze festiviteiten het oogmerk de natuur te prijzen, droogtes te bestrijden en goede oogsten te bewekstelligen. We willen in het bijzonder de romería van Villarluengo onderscheiden, die vanuit het dorp gaat tot de kapel van San Pedro van Montoro, en wordt gehouden in april.

De stier is een andere centrale figuur van de feesten. ’s Morgens of in de namiddag wordt het dier losgelaten om door de straten van het dorp te rennen. ’s Nachts worden ook vuurbollen op de horens van het dier geplaatst, waarmee het rondrent.

Aan de andere kant is de stier ook het symbool van de stad Teruel: El Torico, het stiertje.

In de winter het belangrijkste feest San Antón, verbonden aan de bescherming van dieren en de symbologie van de strijd tussen goed en kwaad ?uitvoeringen met duiveltjes (diablets). Bij deze feesten is het vuur een van de centrale elementen in de vorm van brandstapels. Vooral interessant zijn de voorstellingen van Mirambel en Valderrobres.

Geologisch Kader

Geologisch Kader. Gedrurende 180 miljoen jaar was dit gebied bedekt door zee.

De instabiliteit van de aardkorst met heftige vertikale bewegingen en de daaropvolgende binnenstroming of terugval van het water hebben een landschap gevormd met een grote variëteit van rotsgesteente en sedimenten.

Nadien heeft de tand des tijds en de processen van erosie en verwering een geaccidenteerd reliëf opgeleverd met buitengewone contrasten: rivierkloven, plooiingen, kammen, steile rotswanden, afgeplatte heuvels en plateaus.

Plantaardig landschap

De inwerking van het klimaat, het soort reliëf en bodem, en de hand van de mens hebben een vegetaal landschap gecreëerd met grote contrasten, typisch voor een Mediterraan middelgebergt.

De hoogste gebieden met weinig vegetatie ”parameras” zijn bedekt met xerofytische gemeenschappen, met een overvloed van aromatische planten (tijm, lavendel, salie, rozemarijn, etc.). Deze hoogste zone is echter, daar waar in het verleden geen ontbossing heeft plaatsgevonden, het domein van de grove den (pinjboom: Pinus sylvestris) met onderbegroeiing van buks en zevenboom. Hier gedijt in de herfst de smakelijke en begeerde melkzwam (lactarius deliciosus). Deze dennenbossen worden veelal voor houtproductie gebruikt.

In sommige streken worden ze afgewisseld door bergweides, die op hun beurt al sinds mensenheugenis worden benut voor de veeteelt.

Op middenhoogte groeien gemengde bossen van larixdennen afgewisseld met steeneiken op de warmste plekken, en quercus faginea (andere soort eik) op de vochtigste plekken.

De rivieroevers vormen een ander Mediterraan ecosysteem van de zone. Weelderig en lommerrijk zijn zij een oase van frisheid en schaduw tegenover de dorre en zonovergoten kalksteenplateaus.

Labyrint van Stilte

thumbnail

Labyrint van Stilte. Een van de meest opvallende waarden van Maestrex gebied is zijn rust en eenzaam karakter dat op vele momenten de wandelaar de indruk geeft de eerste te zijn die de paden betreedt.

Verwijderd van de belangrijke verbindingswegen vindt men hier diep in Spanje een magnifiek voorbeeld van een verlaten landschap, een sfeer en tegelijkertijd een subtiel evenwicht tussen de natuur en de mens.

Aan de andere kant betekent het landschap een geheugen, waar herinneringen worden gereconstrueerd en schaduwen uit andere tijden worden geworpen: dorpjes die gestrand zijn in de Geschiedenis, kilometers muren uit droge steen die resten zijn van een eertijds bloeiende landbouw, afgelegen boerderijen in het midden van het land zonder enige koers, oneindig veel plekken waar de stilte spreekt.

De bevolkingsdichtheid is tegenwoordig omtrent de 2,5 inwoners per vierkante kilometer, een waarde die de Europese Unie beschouwt als onbewoond. Dit demografische kenmerk, nog verergerd door de voortdurende migratie en de vergrijzing van de bevolking die de generatievernieuwing bemoeilijken, beïnvloeden in hoge mate de economische activiteit.

Klimaat

Het klimaat , koud en droog, behalve in de zones dichtbij de Middellandse Zee, is intens verbonden aan de orografische kenmerken van de provincie, die hoog gelegen is. De ligging in de Iberische Bergketen verklaart dat 62% van het grondgebied boven de duizend meter ligt, en in sommige zones tot de 2.000 meters komt.

Het is derhalve een Mediterraans klimaat van middelgebergte/continentaal Mediterraans. Dit betekent contrasten in de temperatuur afhankelijk van

  • De hoogte
  • Het uur van de dag binnen dezelfde dag
  • De ligging: zones die door de zon worden beschenen en schaduwzones

In het algemeen kunnen we zeggen dat:
In de winter kan de laagste minimumtemperatuur tot 20 graden onder nul dalen, hoewel zij gewoonlijk schommelt tussen de ?4 en de +13 graden.

De lentes zijn zacht met zonnige ochtenden en frisse avonden als de zon onder gaat. De maximum temperaturen liggen tussen de 18 en 22ºC.

De warmste maanden zijn half juni tot vrijwel eind augustus met temeraturen die in de zon kunnen oplopen tot 38º. Deze temperatuur ligt lager in hoge gebieden (boven de 1000 meter), bij het vallen van de nacht en natuurlijk vlakbij zee.

September en october zijn vergelijkbaar met april en mei, hoewel wat frisser en minder zonnig.